Παιδική κακοποίηση

« Περνούσαμε την παιδική μας ηλικία ρίχνοντας ένα πέπλο ησυχίας και μυστικότητας που κάλυπτε τις διεστραμμένες εμπειρίες μας παιδικής κακοποίησης. Προσπαθούσαμε να αντεπεξέλθουμε με το να καταπιέζουμε τις μνήμες μας, μαθαίνοντας να ξεχνάμε, αποσυνδέοντας και απομονώνοντας τους εαυτούς μας από τα αισθήματά μας, προσπαθώντας να ευχαριστήσουμε τους πάντες, αγωνιζόμενοι να προσαρμοστούμε και να χωρέσουμε στην «περίεργη» κατάστασή μας, στην οποία δεν υπήρχε ούτως ή άλλως άλλη διέξοδος διαφυγής. Έτσι καταφέραμε να επιβιώσουμε στην παιδική μας ηλικία, που ως ενήλικες μάς έφερε αποκομμένους από τον εαυτό μας και μουδιασμένους στα συναισθήματά μας».

*Μαρτυρίες γυναικών που υπέστησαν διαφορετικά είδη κακοποίησης. Πηγή:μελέτη Van Loon and Kralik (2005a)

Στην τρυφερή παιδική ηλικία, ο άνθρωπος δεν διαθέτει τα κατάλληλα γνωστικά εργαλεία που θα τον βοηθήσουν σε περιπτώσεις κακοποίησης να κατανοήσει, να επεξεργαστεί και να ενσωματώσει την τραυματική εμπειρία.

Έτσι, ένα παιδί που έχει υποστεί κάποια μορφή βίας, αναπτύσσειστρατηγικές αντιμετώπισης που θα το βοηθήσουν να τα «βγάλει πέρα» στην καθημερινή ζωή με τα πολύπλοκα συναισθήματα και εντυπώσεις που βιώνει και συχνά αποκόπτοντας τον εαυτό του από τον συναισθηματικό και φυσικό πόνο των τραυματικών γεγονότων, ειδικά στις περιπτώσεις που η κακοποίηση διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Τέτοιου είδους στρατηγικές, προστατεύουν το παιδί από το νακατακλυστεί από τα απειλητικά και επικίνδυνα συναισθήματα που βιώνει, που θα οδηγούσε στην πλήρη αποδιοργάνωση της προσωπικότητας του, προσφέροντας του ταυτόχρονα ένα είδοςελέγχου του συνακόλουθου βιώματος της αίσθησης αδυναμίας, της αίσθησης του αβοήθητου και απελπισίας.

Συνήθεις στρατηγικές αντιμετώπισης σε απειλητικές καταστάσεις

Ένα μεγάλο φάσμα των μηχανισμών άμυνας κατά την αντίδραση σε περιστατικά κακοποίησης και βίας, αφορούν μηχανισμούς άμυνας που«αποκόπτουν» το τραυματικό γεγονός από τη συνείδηση.

Κατά το διαχωρισμό, διαστρεβλώνουμε τις φυσιολογικές συνδέσεις μεταξύ σκέψεων συναισθημάτων και μνημών και έτσι μειώνεται η επίγνωση-συνείδηση αυτών, ή μειώνεται ο πόνος των τραυματικών γεγονότων. Μπορεί κάποιος να περιγράψει τον διαχωρισμό ως «βρίσκομαι στον κόσμο μου», «απαγορεύω πράγματα να μπουν μέσα μου», «δεν έχω σύνδεση με τα συναισθήματά μου», «βλέπω μια ταινία στην οποία είμαι μέσα», «μούδιασμα».

AIDS - Άμεσο οικονομικό κόστος

     Οι οικονομικές επιπτώσεις του HIV/AIDS είναι, σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, από τις υψηλότερες εν συγκρίσει με άλλες νόσους. Το άμεσο ιατρικό κόστος μεταβάλλεται δραματικά καθώς η ασθένεια εξελίσσεται. Τα αρχικά στάδια της νόσου χαρακτηρίζονται από υψηλό κόστος φαρμακευτικής αγωγής και πρωτοβάθμιας φροντίδας, ενώ στα μεταγενέστερα στάδια παρατηρούνται περισσότερο μακροχρόνιες περίοδοι νοσηλείας (Dodds et al. 2000). Το κόστος της αντιρετροϊκής αγωγής υπερδιπλασιάστηκε μεταξύ των ετών 1996 και 1997 λόγω της εισαγωγής της θεραπείας

HAART (high activity antiretroviral therapies). Παρά το υψηλό κόστος των νέων θεραπευτικών σχημάτων οι Kyriopoulos et al.(2001) έδειξαν ότι ο τριπλός συνδυασμός θεραπείας παράγει καλύτερα αποτελέσματα (μείωση ημερών νοσηλείας και ευκαιριακών νοσημάτων, μικρότερος αριθμός θανάτων και μικρότερη απώλεια παραγωγής), χαρακτηρίζεται δηλαδή από καλύτερη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας. 

     Εξάλλου, οι Καρνάρου και συν. (1993), έδειξαν ότι στις περιπτώσεις που η νοσοκομειακή περίθαλψη δεν είναι αναγκαία για τον ασθενή, το κόστος εξωνοσοκομειακής περίθαλψης για ένα HIV-οροθετικό άτομο μπορεί να είναι έως και τρεις φορές μικρότερο.

Έρευνα για το άμεσο ιατρικό κόστος θεραπείας του HIV/AIDS στις Η.Π.Α. έδειξε ότι για αναμενόμενο χρόνο επιβίωσης 24,2 έτη, το αποπληθωρισμένο ιατρικό κόστος στη διάρκεια της ζωής ενός ασθενή είναι 385.200 Δολάρια Η.Π.Α. (στοιχεία έτους 2004). Το μη αποπληθωρισμένο κόστος ανέρχεται σε 618.900 Δολάρια Η.ΠΑ.

     Μέχρι την 31-10-2007, στην Ελλάδα έχουν δηλωθεί 8.584 περιστατικά οροθετικών ατόμων, συμπεριλαμβανομένων 2.829 περιπτώσεων AIDS, από τους οποίους οι θάνατοι ασθενών με AIDS ανέρχονται στους 1.552. Για το έτος 2007, αναφέρθηκαν 420 νέα περιστατικά HIV, 48 νέες περιπτώσεις

      AIDS και 30 θάνατοι. Με βάση τα παραπάνω στοιχεία κόστους στις Η.Π.Α. μία απόπειρα υπολογισμού του κόστους θεραπείας για την υπόλοιπη ζωή των 420 νέων κρουσμάτων του 2007 στη χώρα μας (χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η μεταβολή στις τιμές των ιατροτεχνολογικών προϊόντων) καταλήγει στο ποσό των 161.784.000 Δολαρίων Η.Π.Α. (αποπληθωρισμένων) για μέσο χρόνο επιβίωσης 24,2 έτη. Βάσει της ισοτιμίας του Δολαρίου έναντι του Ευρώ στις 2 Ιανουαρίου του 2004 (1 Ευρώ αντί 1.2592 Δολάρια) το κόστος θεραπείας των ετησίως 420 νέων ασθενών με HIV/AIDS για την υπόλοιπη ζωή τους ανέρχεται σε 128.481.576 Ευρώ, ενώ u964 το ιατρικό κόστος στη διάρκεια της ζωής ενός ασθενή είναι 305.909 Ευρώ.

     Αν με την υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για το HIV/AIDS στη χώρα μας, υποθέσουμε ότι επιτυγχάνουμε μείωση της εξάπλωσης της νόσου κατά 10%, τότε υπολογίζουμε 40 λιγότερα κρούσματα κάθε έτος. Αυτή η μείωση των νέων κρουσμάτων θα οδηγήσει στην εξοικονόμηση πόρων, που σε αντίθετη περίπτωση θα δαπανιούνταν στη θεραπεία αυτών. Βάσει των παραπάνω δεδομένων, η μείωση κατά 10% των νέων κρουσμάτων κάθε έτος (δηλαδή η μείωση των νέων κρουσμάτων κατά 40 άτομα ετησίως με έτος αναφοράς το 2007) εξοικονομεί στο σύστημα υγείας για τα επόμενα χρόνια ένα ποσό που προσεγγίζει τα 12.236.360 Ευρώ (40 άτομα χ 305.909 Ευρώ).

    Συνολικά το άμεσο οικονομικό όφελος από τη μείωση της εξάπλωσης της νόσου του HIV/AIDS κατά 40 περιστατικά ετησίως στα 5 έτη εφαρμογής του Εθνικού Σχεδίου Δράσης, θα εξοικονομήσει για το σύστημα υγείας περισσότερα από 60 εκατ. Ευρώ (για την ακρίβεια 61.181.800 Ευρώ), σε βάθος διάρκειας ίση με την εκτιμώμενη διάρκεια ζωής ενός ασθενή. Ακόμη και αν δεχθούμε ότι το κόστος περίθαλψης είναι στις Η.Π.Α. κατά 25% αυξημένο σε σχέση με την Ελλάδα, τότε και πάλι, το υπολογιζόμενο όφελος από την εφαρμογή του Σχεδίου Δράσης, σε πενταετή ορίζοντα, υπολογίζεται στη χώρα μας σε 45 εκατ. Ευρώ περίπου.

Πηγή: Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το HIV/AIDS 2008-2012 του υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης 2008

Εξαρτησιογόνες ουσίες

    

Εξαρτησιογόνος ουσία είναι κάθε φυσική, ημισυνθετθκή ή συνθετική ουσία που επιδρά στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Κ.Ν.Σ.), και που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αλλάξει κάποιο άτομο τη διάθεσή του. 

Συνήθως αναφέρεται ο όρος » ναρκωτικά» ο οποίος όμως δεν ανταποκρίνεται με ακρίβεια στις ουσίες αυτές διότι άλλες έχουν κατασταλτική επίδραση (υπνωτικά, αλκοόλ, κ.α. ) και άλλες διεγερτική (αμφεταμίνες, κοκαϊνη κ.λπ.).

Διαχωρισμός εξαρτησιογόνων ουσιών

Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας έχει χωρίσει τα ναρκωτικά σε δύο κατηγορίες: 1) στα «βαριά», εκείνα που προκαλούν σοβαρή βλαπτική επίδραση στο άτομο, όπως το όπιο, η μορφίνη, η κοκαΐνη, η ηρωίνη, οι αμφεταμίνες, η μαριχουάνα (χασίς), το LSD, κ.ά. και 2) στα «ελαφρά»,σε ουσίες που δεν δημιουργούν υποχρεωτικά εθισμό, όπως τα βαρβιτουρικά και τα «ανώδυνα» (καπνός, καφές, κ.ά).

Σύμφωνα με άλλη διάκριση (Lewin, 1928), τα ναρκωτικά διακρίνονται ανάλογα με τις συνέπειές τους

σε: 1) ευφορικά (όπιο, μορφίνη, ηρωίνη), 2) φανταστικά (χασίς, παραισθησιογόνα), 3) υπνωτικά (βαρβιτουρικά), 4) μεθυστικά (αιθέρας, αλκοόλη) και 5) διεγερτικά (αμφεταμίνες, κοκαΐνη).

• Γενικά μπορούμε να χωρίσουμε τις ουσίες που προκαλούν εθισμό σε: 1) οποιοειδή (όπιο, μορφίνη, κωδεΐνη, ηρωίνη), 2) διεγερτικά (κοκαΐνη, αμφεταμίνες), 3) παραισθησιογόνα ή ψυχεδελικά (LSD, μεσκαλίνη, ψιλοκυβίνη, μεθοξυαμφεταμίνες, DOM, MDMA (έκσταση), DOET), 4) αντικαταθλιπτικά, ηρεμιστικά (βενζοδιαζεπίνες), κατασταλτικά, υπνωτικά(βαρβιτουρικά).
• To χασίς, γνωστό από αρχαιοτάτων χρόνων, που προέρχεται από τα φύλλα της ινδικής κάνναβης, προκαλεί διέγερση, ευφορία ή κατάθλιψη, αυτοπεποίθηση και ευθυμία, αυξάνει τη φαντασία και προκαλεί ψευδαισθήσεις οπτικές, ακουστικές και απτικές, παραμορφώνει την αίσθηση του χώρου, διαταράσσει την συνείδηση και συνήθως προκαλεί βαθύ ύπνο.
• Επίσης, ορισμένα παυσίπονα προκαλούν τοξικομανία. Σε αυτά περιλαμβάνονται η υδροβρωμική φαιναζοκίνη, η πενταζοκίνη, η κυκλαζοκίνη, η μεθαδόνη (χρησιμοποιείται σήμερα για την απεξάρτηση των ηρωινομανών), η πυρρολαμιδόνη, η πεθιδίνη, η κετοβεμιδόνη, κ.ά.

Ναρκωτικές ουσίες - Οι πρώτες αναφορές

• Γραπτά που φαίνεται να αναφέρονται σε εκχυλίσματα παπαρούνας με ναρκωτικές ενέργειες έχουν βρεθεί στην περιοχή των Σουμερίων στη Μέση Ανατολή και χρονολογούνται από το 4.000 π.Χ.
• Οι Αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν όπιο τόσο για τα ψυχαγωγικά όσο και για τα θεραπευτικά του αποτελέσματα. . Ο Έλληνας γιατρός Γαληνός του 2ου αιώνα μ.Χ., αυθεντία της Ιατρικής, χορηγούσε όπιο για να καταπραΰνει τους πονοκεφάλους, τις ασθένειες της χοληδόχου κύστης, τους κολικού και τις πέτρες στα νεφρά ή ακόμη για να ανακουφίζει τους ασθενείς που παρουσίαζαν δύσπνοια, άσθμα και καρδιακή ανεπάρκεια.
• Πολύ αργότερα τον 16ο και 17ο αιώνα οι γιατροί άρχισαν να προειδοποιούν για τους κινδύνους   των  ναρκωτικών.
• Για    παράδειγμα κάποιος   γιατρός σημείωνε: «Τα αποτελέσματα της ξαφνικής εγκατάλειψης της χρήσης όπιου ύστερα από μακροχρόνια χρήση είναι κυρίως οι μεγάλες και ακόμη αφόρητες εξαντλήσεις, αγωνίες και καταθλίψεις του πνεύματος, που συνήθως τελειώνουν μ’ έναν πολύ άθλιο θάνατο συνοδευόμενο από περίεργες αγωνίες εκτός και αν ξαναγίνουν χρήστες όπιου, οπότε γρήγορα και πάλι συνέρχονται».  Ήταν οι πρώτες προειδοποιήσεις για τον εθισμό που προκαλούν τα ναρκωτικά.

Φάσεις τοξικομανίας

Οι φαρμακολόγοι θεωρούν ότι ο εθισμός μπορεί να διακριθεί σε τρία στάδια:

1) ανοχή,

2) εξάρτηση και

3) παθολογική συμπεριφορά αναζήτησης του ναρκωτικού.

• Η ανοχή (μεταβολική ανοχή – κυτταρική ανοχή) είναι μια κατάσταση κατά την οποία σταδιακά απαιτούνται όλο και μεγαλύτερες δόσεις του ναρκωτικού για να προκαλέσουν αποτελέσματα  που στην αρχή προκαλούνταν από μια πολύ μικρή δόση.
• Η φυσική εξάρτηση γίνεται αντιληπτή όταν διακοπεί η χρήση της ουσίας. Ο εγκέφαλος συνηθίζοντας στην παρουσία του ναρκωτικού δεν μπορεί να επαναλειτουργήσει φυσιολογικάμε αποτέλεσμα να δημιουργούνται οργανικά συμπτώματα, όπως ναυτία, διάρροια, μη ελεγχόμενοι σπασμοί, ζαλάδα, αισθήματα αφόρητου πόνου, οδύνης, συναισθηματικής καταπίεσης και ψύχωσης.
• Η παθολογική συμπεριφορά αναζήτησης ναρκωτικού, η τρίτη φάση της τοξικομανίας, είναι η αιτία της εγκληματικής πολλές φορές συμπεριφοράς των χρηστών ναρκωτικών ουσιών. Δύο είναι οι λόγοι αυτής της συμπεριφοράς, ο πρώτος περιλαμβάνει τον νοσηρό κοινωνικό περίγυρο του χρήστη (αδίστακτους εμπόρους, άλλους χρήστες) και ο δεύτερος αφορά στιςβιολογικές αλλαγές που έχουν επιφέρει τα ναρκωτικά στο χρήστη με τρόπο ώστε να κάνουν το άτομο για πάντα εξαρτημένο από αυτά.  

Πώς δρουν τα ναρκωτικά στον οργανισμό;

• Οι ναρκωτικές ουσίες δρουν σε επίπεδο νευροδιαβιβαστών και σε συγκεκριμένα σημεία στόχους, που διαθέτουν ειδικούς υποδοχείς.
• Οι μελέτες σε αυτή την κατεύθυνση απέδειξαν ότι οι δέκτες των ναρκωτικών ήταν διασκορπισμένοι σε πολύ ευδιάκριτους τόπους του εγκεφάλου, όπου βρίσκονται  τα  κέντρα  του πόνου.
• Ακόμη και επιδράσεις ναρκωτικών που δεν σχετίζονται με τον πόνο μπορούν να εξηγηθούν από την κατανομή των υποδοχέων.Για παράδειγμα τα ναρκωτικά στενεύουν την κόρη του ματιού. Η διάμετρος της κόρης ρυθμίζεται από μια ποικιλία κυτταρικών δομών που υπάρχουν στον εγκέφαλο και οι οποίες είναι γεμάτες με υποδοχείς ναρκωτικών.
• Μερικές από τις πιο συναρπαστικές συναθροίσεις υποδοχέων μπορούν να αρχίσουν να εξηγούν πως τα ναρκωτικά προκαλούν ευφορία και πώς πυροδοτούν τη διαδικασία εθισμού.
• Διάφορες εγκεφαλικές δομές που βρίσκονται κάτω από τον εγκεφαλικό φλοιό αναφέρονται συνολικά ως κυκλικό ή επιχείλιο σύστημα επειδή σχηματίζουν ένα δακτυλίδι ή «λίμπους» που περιβάλλει τον εγκέφαλο. Αυτές οι δομές είναι οι βασικοί ρυθμιστές της συναισθηματικής συμπεριφοράς. Το επιχείλιο σύστημα συνδέεται με τον υποθάλαμο, το μέρος του εγκεφάλου που ευθύνεται για την έκκριση των ορμονών. Έτσι, η συναισθηματική μας κατάσταση μπορεί να διαφοροποιήσει το επίπεδο των ορμονών και να επηρεάσει την υγεία του ατόμου. Η εντυπωσιακή αφθονία των υποδοχέων στο επιχείλιο σύστημα του εγκεφάλου δίνει μια γενική εξήγηση για τις συναισθηματικές αλλαγές που προκαλούνται από τα ναρκωτικά  και ειδικά για την ψυχική ευφορία που προκαλείται από τις ενέσεις ηρωίνης. Οι αιτίες του εθισμού είναι πολύ πιο περίπλοκες απ’ ότι οι διαδικασίες με τις οποίες τα ναρκωτικά επηρεάζουν τα συναισθήματα και δεν έχουν μέχρι σήμερα αποσαφηνισθεί.

Γιατί υπάρχουν οι υποδοχείς των ναρκωτικών στα εγκεφαλικά κύτταρα;

• Οι επιστήμονες υπέθεσαν ότι πρέπει να υπάρχουν στον εγκέφαλο ουσίες που μοιάζουν με τη μορφίνη και να συνδέονται με τους υποδοχείς δέκτες των ναρκωτικών. Ο Hughes και Kesterliz ήταν οι πρώτοι που με επιτυχία απομόνωσαν και ανάλυσαν τη δομή του συστατικού που μοιάζει με ναρκωτική  ουσία.
• Τα συστατικά αυτά τα ονόμασαν εγκεφαλίνες.
• Άλλοι επιστήμονες χρησιμοποίησαν για τα συστατικά αυτά τον όρο ενδορφίνες για να τονίσουν τις ομοιότητες με την μορφίνη. Πειράματα που ακολούθησαν απέδειξαν με εντυπωσιακό τρόπο ότι οι εγκεφαλίνες είναι νευροδιαβιβαστές, που αλληλεπιδρούν με τους δέκτες των ναρκωτικών. 
• Στη δεκαετία του 1990, ο κατάλογος των εγκεφαλινών μεγάλωσε και σήμερα είναι γνωστά πάνω από πενήντα πεπτίδια με παρόμοιο ρόλο νευροδιαβιβαστή, που ρυθμίζουν την εγκεφαλική λειτουργία και ελέγχουν την συναισθηματική συμπεριφορά.
• Οι φυσικές εγκεφαλίνες του σώματος δεν είναι τοξικές επειδή καταστρέφονται γρήγορα από ειδικά ένζυμα με αποτέλεσμα ο χρόνος που παραμένουν συνδεδεμένα με τον υποδοχέα να είναι πολύ μικρός.
• Αντίθετα οι ναρκωτικές ουσίες παραμένουν προσκολλημένες στους υποδοχείς για σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Η παρατεταμένη αυτή κάλυψη οδηγεί σε μεταβολές της στερεοδιάταξης των υποδοχέων και σε μείωση των επιπέδων των εγκεφαλινών, με συνέπεια τελικά όλο το σύστημα να προσαρμόζεται στη παρουσία των ναρκωτικών ουσιών.
• Η απότομη διακοπή της χορήγησης ναρκωτικών οδηγεί σε δυσλειτουργία των νευρωνικών κυκλωμάτων, αφού τα ενδογενή πεπτίδια δεν επαρκούν για την φυσιολογική επαναλειτουργία του συστήματος ή λόγω της αλλαγής της στερεοδιάταξης δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τους υποδοχείς. Ο μηχανισμός αυτός προκαλεί την σωματική εξάρτηση.

Στατιστικά στοιχεία Διαβήτη

• Υπάρχουν πάνω από 170 εκατομμύρια άνθρωποι με διαβήτη παγκοσμίως. Αυτό το νούμερο προβλέπεται να αυξηθεί στα 300 εκατομμύρια μέχρι το 2025, κυρίως λόγω της αύξησης του πληθυσμού, της γήρανσης, και μετακόμισης στις πόλεις, με όλα τα επακόλουθα: ανθυγιεινή διατροφή και έλλειψη φυσικής άσκησης.
• Υπάρχουν δύο βασικές μορφές διαβήτη: ο τύπος 1 διαβήτη, ο οποίος χρειάζεται ινσουλίνη για την επιβίωση, και ο τύπος 2 διαβήτη, ο οποίος μπορεί να χρειαστεί ινσουλίνη για μεταβολικό έλεγχο. Ο τύπος 1 πιο συχνά εμφανίζεται σε παιδιά και εφήβους και αποτελεί το 10% όλων των περιπτώσεων διαβήτη. Ο τύπος 2 εμφανίζεται κυρίως στους ενηλίκους και είναι η πιο συχνή μορφή, αποτελώντας το 90% των περιπτώσεων.
• Τουλάχιστον 50% όσων πάσχουν από διαβήτη δεν γνωρίζουν ότι πάσχουν. Σε μερικές χώρες το ποσοστό μπορεί να φτάσει το 80%.
• Ο διαβήτης είναι η κύρια αιτία θανάτου από καρδιαγγειακά νοσήματα (για παράδειγμα έμφραγμα και εγκεφαλικό) στις βιομηχανοποιημένες χώρες.
• Ο διαβήτης είναι η κύρια αιτία τύφλωσης και διαταραχών της όρασης στις αναπτυγμένες χώρες.
• Ο διαβήτης είναι η πιο συχνή αιτία ακρωτηριασμού, όταν αυτή δεν είναι το αποτέλεσμα τραυματισμού.
• Ο διαβήτης είναι η κύρια αιτία νεφρικής ανεπάρκειας στις αναπτυγμένες χώρες.
• Όλες αυτές οι επιπλοκές του διαβήτη αποτελούν ένα βαρύ φορτίο για τις υπηρεσίες υγείας. Υπολογίζεται ότι ο διαβήτης απορροφά περίπου 5-10% του εθνικού προϋπολογισμού για την υγεία.
• Έρευνες έδειξαν ότι η διατήρηση των επιπέδων του σακχάρου αίματος όσο το δυνατόν πιο κοντά στα φυσιολογικά μπορεί να αποτρέψει την εμφάνιση των επιπλοκών. Εντούτοις αυτό απαιτεί μια εφ' όρου ζωής κινητοποίηση και δραστηριοποίηση από πλευράς του ατόμου με διαβήτη.